In diezelfde week van augustus waarin ik startte als advocaat bij The Firewall, begon Geert Potjewijd als voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), de Nederlandse privacytoezichthouder die begin dit jaar in een brief aan onder meer de minister van Economische Zaken waarschuwde voor de grote macht en invloed van Big Tech. Een opmerkelijke keuze, gezien de achtergrond van Potjewijd.

Op 5 augustus 2026 verscheen in Het Financieele Dagblad een profiel van Potjewijd. Als advocaat bij De Brauw Blackstone Westbroek stond hij jarenlang partijen als Meta, TikTok, Oracle, Salesforce en andere techreuzen bij. Het profiel was overwegend positief. Oud-collega’s roemden zijn gedrevenheid en zijn hart voor de rechtsstaat.

Prof. dr. John Morijn kwam ook aan het woord. Hij is bijzonder hoogleraar recht en politiek in de internationale betrekkingen en universiteit docent Europese mensenrechten aan de Rijksuniversiteit Groningen. Morijn is oud-collegelid van het College voor de Rechten van de Mens en doet onderzoek naar het afglijden van democratische rechtsstaten, onder andere in Polen en Hongarije. Morijn zet zich hard in voor de bescherming van onze democratie en benadrukt dat wij allemaal een verantwoordelijkheid hebben om die te verdedigen. Hij klimt zelf op de barricades en sprak zich in een eerder interview uit voor activisme: “Wetenschap is niet alleen maar op je krent zitten en midden in de nacht boeken schrijven. Je hebt een verantwoordelijkheid voor het verdedigen van de rechtsstaat.” Dat spreekt ons zeer aan.

Je zou denken dat iemand die zich hard maakt voor de bescherming van de democratie vraagtekens zou zetten bij de aanstelling van iemand als Potjewijd als voorzitter van de privacytoezichthouder, maar niets is minder waar. Morijn is mild over de aanstelling van Potjewijd en ziet juist een geruststelling in zijn vorige opdrachtgevers. Die techbedrijven “moeten zich grotere zorgen maken over zijn benoeming dan dat wij dat als maatschappij moeten doen”, want Potjewijd “weet daadwerkelijk wat ze doen en hoe dat zit”.

In mijn optiek is het precies andersom. Juist omdat Potjewijd precies weet hoe het zit, kan hij er als toezichthouder weinig mee.

Een advocaat dient de belangen van zijn cliënt niet alleen tijdens de procedure, maar ook lang daarna. Ze zijn namelijk gehouden aan een geheimhoudingsplicht, die niet eindigt als het dossier of zelfs de functie afloopt. Artikel 11a, tweede lid, van de Advocatenwet bepaalt uitdrukkelijk dat deze plicht blijft voortbestaan na beëindiging van de beroepsuitoefening of de betrekking waarin de werkzaamheden zijn verricht. Als advocaat krijg je inzage in bedrijfsgevoelige informatie en vertrouwelijke documenten. Deze informatie kan je vernietigen, maar niet uit je hoofd verwijderen. De kennis die Potjewijd bij De Brauw heeft opgedaan over techreuzen als Meta en TikTok blijft dus vertrouwelijk – ook nu hij aan de andere kant van de tafel zit.

Precies daar wringt de geruststelling van Morijn. Zijn redenering is dat Potjewijds kennis een wapen is tegen bedrijven als Meta en TikTok, maar in werkelijkheid is het een wapen dat hij niet mag gebruiken. Je zou kunnen stellen dat hoe meer hij vertrouwelijk weet, hoe meer hij zich moet inhouden.

De enigen die zich geen zorgen hoeven te maken, zijn de grote techbedrijven die Potjewijd bijstond. Met de wetenschap dat deze grote techbedrijven een immense greep hebben op onze persoonsgegevens, is dat voor de samenleving echter een verontrustend vooruitzicht.

Een toezichthouder kun je bovendien niet “wraken” zoals een rechter, wat betekent dat partijen niet kunnen verzoeken een toezichthouder te vervangen omdat zij denken dat deze partijdig of afhankelijk is. Voor bestuursorganen bestaat een dergelijke regeling namelijk niet. De Algemene wet bestuursrecht (artikel 2:4) verplicht de AP wel om haar taak zonder vooringenomenheid te vervullen en te voorkomen dat iemand met een persoonlijk belang de besluitvorming beïnvloedt. Dat betekent dat de AP moet waken voor zaken waarbij het oude kantoor of voormalige cliënten van haar voorzitter betrokken zijn. Hier telt ook de schijn van partijdigheid, wat betekent dat die schijn alleen al kan leiden tot rechterlijke procedures na een besluit. Terughoudendheid is voor Potjewijd dus geen nobel gebaar, maar een voorwaarde voor besluiten die standhouden.

Ondertussen staat de AP op een cruciaal moment met Potjewijd op een belangrijke positie, zoals Nienke Venema van Stichting Democratie & Media terecht opmerkt in het profiel. “We hebben nog heel kort de tijd om in Europa en ook in Nederland de wet- en regelgeving en handhaving zo neer te zetten dat we het informatielandschap kunnen beschermen,” zegt Venema. “Daarvoor heb je toezichthouders hard nodig en mensen die de ernst daarvan begrijpen. Potjewijd zit daarom op een belangrijke positie op een cruciaal moment. Hij is iemand die begrijpt dat je het niet allemaal alleen aan kan, dat stemt mij hoopvol.”

Techbedrijven zoals Meta, TikTok en X lappen Europese wet- en regelgeving aan hun laars. Dit is inderdaad het moment om de goede wet- en regelgeving over Big Tech die we in Nederland hebben, van de AVG tot de DSA, tanden te geven. Dat vraagt om een toezichthouder die juist op de grootste dossiers vol vooruit kan.

De aanstelling van Potjewijd is wat mij betreft niet hoopvol, maar risicovol, en een die verder gaat dan Potjewijd alleen. Een toezichthouder die op de zwaarste dossiers geremd is, kan in de verleiding komen zijn daadkracht op andere dossiers te tonen. Op kleinere partijen, zoals de mkb’er die geen batterij aan advocaten kan optuigen, is een boete zo opgelegd. Dat is ook goed voor de handhavingsstatistieken. Daarnaast vormen deze kleinere partijen geen bedreiging voor onze democratische rechtsstaat. Op die manier oogt de AP streng en efficiënt, terwijl de partijen met de meeste macht over onze gegevens buiten schot blijven. Dat is het omgekeerde van wat we nodig hebben.

Op basis van het bovenstaande dringt zich een ongemakkelijk beeld op. De AP heeft een nieuwe kapitein aangetrokken, maar op de belangrijkste dossiers mag hij het roer wegens geheimhouding niet in handen nemen. Wat overblijft is een schip zonder kapitein, oftewel een stuurloos schip. En dat terwijl dit schip nu juist op ramkoers moet liggen.

Van ons kunt u verwachten dat wij de ontwikkelingen scherp in de gaten gaan houden.

Nienke de Bruijn

PS Bent u nog geen medestander of donateur? Alle bijdragen, groot en klein, zijn van harte welkom. Sta ook op tegen Big Tech!