Datahonger van Big Tech leidt ook in Nederland tot meer datacenters – onder protest van burgers

Op 7 juli 2026 heeft Nederland al vijf extreem warme dagen van boven de 35 graden achter de kiezen, nog nooit waren dat er begin juli al zoveel. Het is het begin van de heetste zomer ooit gemeten en “de koelste zomer van de rest van je leven”, zo gaat het gezegde onder klimaatexperts.

Op diezelfde dag publiceert de omgevingsdienst in Amsterdam een concept van een milieuvergunning voor een gepland datacenter van het Amerikaanse bedrijf Equinix, met daarin de hoeveelheid drinkwater die het nodig heeft wanneer het datacenter klaar is in 2036, vele hete zomers later: 1,1 miljard liter per jaar. Wanneer Dylan Bakker, ex-fractievertegenwoordiger van BIJ1 en geboren en getogen in Zuidoost, die dag in het Parool over de conceptvergunning leest, schrikt hij: “Je hoort de hele zomer op het nieuws dat er ernstige watertekorten zijn, en dan lees je zoiets. Dat is toch absurd?”

“Wij hebben liever woningen dan een datacenter”

Bakker komt in actie. De vergunning is een concept, dus mag hij nog een ‘zienswijze’ indienen, een brief aan de vergunningverlener, waarin je laat weten wat je ervan vindt. Op Instagram roept hij op om dat massaal te doen, met als doel: de bouw blokkeren. Zijn post gaat viraal, honderden mensen verzamelen zich in de Whatsappgroep “Stop Datacenter ZO” (Zuidoost, red) en op de deadline van 17 augustus heeft de omgevingsdienst volgens een woordvoerder meer dan vierhonderd zienswijzen ontvangen.

Allen protesteren zij tegen de bouw van het datacenter, om in de kern dezelfde redenen: zoveel kostbaar drinkwater verbruiken om een datacenter te koelen, is daar wel goed over nagedacht? Naast de druk op de drinkwatervoorziening kán het lozen van zoveel warmte niet goed zijn voor het leven – van dier, plant én mens – om het datacenter heen, menen de inwoners van Zuidoost. En al die stroom zou ook iets anders kunnen voeden, zegt Bakker: “Wij hebben liever woningen dan een datacenter.”

Stop Dirty Datacenters

Dat er meer datacenters gebouwd worden, is in een digitaliserende wereld niet gek. Datacenters zijn nodig voor opslag van de ‘cloud’. In de kern zijn het simpele bouwwerken: hallen met rekken vol servers en computers, verbonden met het internet en daardoor op afstand bestuurbaar. Elke kilowattuur stroom die een datacenter ingaat, wordt omgezet in warmte. Al die warmte moet afgevoerd worden om te voorkomen dat de chips oververhit raken. Dat kan met lucht of met water, en als het buiten warmer is – zoals in een droge zomer – moet er meer gekoeld worden. Datacenters komen in alle soorten en maten; van kleine serverhokken waarin een bedrijf zijn belangrijke bestanden opslaat, tot gigantische complexen die duizenden terabytes aan cloudopslag huishouden of waar grote AI-modellen worden getraind of gebruikt. De grootste datacentercomplexen in Nederland beslaan meer dan 100 hectares, zo’n 140 voetbalvelden groot.

Het verzet hiertegen is niet nieuw: in Amerika en verschillende Europese landen komen burgers al jaren in opstand tegen de bouw van datacenters in hun woonomgeving. De opkomst van AI heeft de aanwas echter in een stroomversnelling gebracht, en daarmee ook het verzet. Zo speelden protesten tegen datacenters een belangrijke rol in de midtermverkiezingen in de Verenigde Staten, waar de Democraten een landslide overwinning behaalden. Zelfs Texas koos voor het eerst sinds 1995 voor een Democraat als gouverneur, Gina Hinojosa, die campagne voerde voor een tijdelijke bouwstop en tegen invloed van rijke donateuren zoals Elon Musk. Musk doneerde 150 miljoen euro aan de Republikeinse campagne en zijn bedrijf SpaceXAI bouwt onder andere in Texas gi-gan-tische datacenters, alleen voor AI-ontwikkeling; het grootste vergunde datacenter is zo’n veertig keer groter dan het grootste complex in Nederland. Op vijftig andere plekken mochten burgers ook stemmen op moties over het toestaan of blokkeren van datacenters. Overal, op één plek na, stemde een meerderheid voor blokkades.

Ook in Europa groeit het verzet tegen datacenters. Naast een datacenter in aanbouw van Pure DC en Microsoft in Amsterdam Sloterdijk verzamelt zich op vrijdag 6 november een grote groep demonstranten, als onderdeel van een tweedaagse Europese demonstratie onder de noemer ‘Stop Dirty Datacenters’: 87 verschillende demonstraties in 12 verschillende landen in Europa. Pieter Sellies, campaigner bij Fossielvrij NL en organisator van de actie in Amsterdam: “We willen dat er tijdelijk gestopt wordt met de bouw van energieslurpende datacenters, ook op Europees niveau. Ze eten onze publieke voorzieningen op, zonder dat we er goed over na hebben gedacht.”

Digitale onafhankelijkheid

Vooralsnog denkt de Europese Unie daar diametraal anders over: zij wil datacentercapaciteit juist verdrievoudigen in 2035. Die toename is volgens de Europese Commissie in Brussel nodig om digitaal onafhankelijk te worden en voor het “ondersteunen van ons steeds grotere gebruik van clouddiensten, AI en streaming”. Denktank Leitmotiv, een onafhankelijke non-profitorganisatie die medeorganisator is van het Europese protest, zocht naar onderbouwing hiervan, maar vond slechts één bron: een rapport van beleidsadviesbureau Technopolis. Volgens AI-onderzoeker aan de TU Delft Roel Dobbe komt de verdriedubbeling hierin zo goed als uit de lucht vallen: “In dat rapport worden gebrekkige aannames gedaan, er is over dat getal echt niet goed nagedacht. Er is een totaal gebrek aan onderbouwing op basis van de daadwerkelijke behoefte.”

Ook andere rapporten dringen aan op meer capaciteit, waarvan de noodzaak wordt gelinkt aan de explosieve groei van AI. In 2024 rapporteerde McKinsey dat zo’n 70 procent van de wereldwijde groei aan datacentercapaciteit toe te schrijven is aan datacenters waar AI-modellen worden getraind of gebruikt. Veelbesproken rapporten over het toekomstige verdienvermogen van Nederland en Europa, zoals het Draghi-rapport (2024) van oud-president van de Europese Centrale Bank Mario Draghi en het Wennink-rapport (2025) van ex-ASML CEO Peter Wennink, omschrijven expansie als “cruciaal voor economische en maatschappelijke ambities”: digitale infrastructuur is noodzakelijk voor de groei van Nederlandse ondernemingen. Dat betekent meer datacenters, want datacenters zijn digitale infrastructuur.

Even cruciaal zijn ze volgens deze rapporten voor digitale soevereiniteit: meer capaciteit betekent meer plek om software, data en clouddiensten in Europa te houden. En als we nog mee willen doen op de wereldmarkt, is eigen AI-infrastructuur noodzakelijk, menen de auteurs.

Zijn al die datacenters echt nodig?

Dat klinkt logisch, maar de actievoerders gaan daar niet in mee. Zij vragen: hebben we die datacenters wel nodig voor digitale soevereiniteit? Hebben we niet genoeg aan de capaciteit die we al hebben? Volgens de actievoerders is dat laatste de belangrijkste vraag. Sellies: “We zeggen niet: er hoeft nooit meer een datacenter gebouwd te worden. Maar erken dat het nu te hard gaat en geef democratie een kans om bij te benen.”

Maar ook de vraag over digitale soevereiniteit is legitiem, als je bedenkt dat de meeste megawatts in Nederland in handen zijn van Amerikaanse bedrijven. Naast de zogeheten hyperscalers van Google en Microsoft staan er, met name in de regio Amsterdam, grote datacenters van Equinix, EdgeConneX en Digital Realty. Dit zijn allemaal bedrijven met een hoofdkantoor in de VS. Zij bouwen zogenoemde colocatie-datacenters, waarbij de IT-capaciteit wordt verhuurd. 

Nederland mag zich al jarenlang tot de populairste datacenter-kweekvijvers in Europa rekenen, samen met onder andere Ierland. Ons land is voor Amerikaanse ontwikkelaars blijkbaar een aantrekkelijke plek: we hebben razendsnel internet dankzij een uitgebreid glasvezelnetwerk, relatief weinig kans op natuurrampen, handige belastingstructuren en zijn een voordelige locatie om afzetmarkt Europa te bedienen. Dat weegt blijkbaar op tegen de hoge energiekosten en beperkte ruimte die we ook hebben.

Ons land is voor Amerikaanse ontwikkelaars blijkbaar een aantrekkelijke plek

De grote datacentra van Google en Microsoft worden ingezet voor hun eigen diensten. Nederlanders en Europeanen maken daar vooralsnog gretig gebruik van, maar ‘digitaal onafhankelijk’ is het niet. Voor de colocatie-datacenters is het ingewikkelder; Nederlandse en Europese bedrijven en overheden huren ook capaciteit, maar hoeveel is niet duidelijk. 

De Gemeente Amsterdam vroeg aan Equinix of zij ruimte voor Europese en Nederlandse partijen wilden reserveren, maar zij voelen daar niks voor. Wel zegt de directeur van Equinix Nederland tegen NOS dat “het Nederlandse bedrijfsleven, de Rijksoverheid en dat soort organisaties” samen meer dan 50 procent van de capaciteit gaan gebruiken.

Actievoerder Dylan Bakker gelooft er weinig van: “Alle aandeelhouders van Equinix zijn ook grote Amerikaanse bedrijven. En niemand weet wat er achter de schermen gebeurt.” Ondertussen rapporteert de Europese Unie zelf ook dat colocaties zoals deze hun capaciteit met name aan big tech verhuren, om sneller winst te kunnen maken.

Groei, groei, groei

AI-onderzoeker Dobbe deelt de zorgen van de actievoerders: “De doelstelling lijkt nu alleen groei, groei, groei, te zijn. Veel beter zou het zijn om eerst te vragen: wat is de doelstelling voor het garanderen van capaciteit voor kritieke industrieën en sectoren in Nederland?” De snelheid waarmee datacenters nu worden gebouwd, kan juist de afhankelijkheid van big tech vergroten, meent Dobbe – en voor dat risico heeft de EU weinig oog.

McKinsey schat dat in 2028 zo’n 65 procent van alle datacentercapaciteit in Europa door Amerikaanse Big Tech zal worden gebruikt; in 2023 was dat nog 48 procent. Big Tech bouwt dus meer eigen datacenters, maar huurt ook steeds meer capaciteit bij colocaties. Dat is ook zichtbaar in Nederland: alle capaciteit in een nieuw groot datacenter van het Britse bedrijf Pure DC in Amsterdam Westpoort wordt straks door Microsoft gehuurd. 

"Voor Big AI is het van groot belang dat datacentercapaciteit wordt uitgebouwd"

“De retoriek is duidelijk: voor Big Tech en Big AI is het van groot belang dat datacentercapaciteit wordt uitgebouwd,” zegt Dobbe. En omdat die nieuwe datacentercapaciteit dan vooral voor Amerikaanse AI-modellen wordt gebruikt, schiet Europa er qua digitale autonomie weinig mee op.

De lobby van Microsoft

Om de noodzakelijke groei mogelijk te maken doen AI-bedrijven hun uiterste best om wet- en regelgeving naar hun hand te zetten. Samen met een internationaal team onderzocht Roel Dobbe verschillende methodes die zij de afgelopen jaren gebruikten om AI-beleid met succes te beïnvloeden. Een ervan is lobbying. Zo ontdekte het onafhankelijke journalistieke netwerk Investigate Europe dat een clausule in de Energy Efficiency Directive (EED) van de Europese Unie bijna letterlijk is overgenomen uit een document van Microsoft. Volgens de EED moeten datacenters met meer dan 0.5 MW hun energie- en waterverbruik rapporteren, maar de toegevoegde clausule zorgt ervoor dat die gegevens worden aangemerkt als ‘bedrijfsgeheim’ – en dus geheim blijven voor burgers.

Gevolg: in het meest recente overzicht van de gerapporteerde gegevens van datacenters, dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) jaarlijks deelt, zijn de rijen van onder andere Google en Equinix helemaal leeg. In de rest van Europa is het nog veel erger: het Nederlandse onafhankelijke journalistieke netwerk Lighthouse Reports probeerde samen met Europese journalisten een jaar lang informatie over het verbruik van datacenters boven tafel te krijgen, maar kreeg in alle 27 EU-lidstaten nul op het rekest.

Wat jij erover te zeggen hebt

Terug naar Zuidoost: voordat een datacenter gebouwd mag worden, worstelen bouwers zich door een kluwen aan vergunningen heen, bij zowel de gemeente als de provincie. Niet elk datacenter hoeft elke vergunning te hebben; als een plek al eerder door de gemeente is aangewezen als een geschikte plek voor datacenters, zijn een hoop vergunningen niet nodig. Of en wanneer burgers iets mogen zeggen over of het datacenter gewenst is, hangt af van de vergunningen die nodig zijn.

Het Equinix-datacenter in Amsterdam Zuidoost komt op een plek waar vroeger een mbo-school stond en die in het omgevingsplan van de gemeente tot 2022 nog aangemerkt stond als ‘publiek programma’ – niet voor een datacenter, dus. Om daarvan af te wijken en er een datacenter te mogen bouwen, moest Equinix een ‘afwijkingsvergunning’ aanvragen, inclusief een uitgebreide onderbouwing waarom het datacenter in het bredere omgevingsplan past. Daarin staat onder andere dat Equinix het waterverbruik “tot een minimum wil beperken”. Bij die afwijkingsvergunning was, net als de milieuvergunning die nu voorligt, ook de mogelijkheid voor burgers om zienswijzen in te dienen. Er was toen geen media-aandacht voor de conceptvergunning, en er zijn ook geen zienswijzen ingediend.

Afgelopen juli, vier jaar na de eerste vergunning, werd pas duidelijk hoeveel koelwater het centrum gaat gebruiken: de 1,1 miljard liter waar de actievoerders nu tegen protesteren. Actievoerder Dylan Bakker schrijft, samen met de andere bezwaarmakers, dat het “inzetten van dergelijke gigantische volumes hoogwaardig gezuiverd drinkwater als koelwater maatschappelijk volstrekt onverantwoord is”.

Dat is waarom de democratische instrumenten nu tekortschieten

Equinix zegt dat deze hoeveelheden noodzakelijk zijn omdat er voor het alternatief, luchtkoeling, veel dakruimte nodig is. En die heeft het datacenter niet. Het is volgens Equinix nou eenmaal de beste oplossing voor dit datacenter, op deze plek, met deze hoeveelheid stroom en dus warmte. In het contract met Waternet staat dat Equinix een “inspanningsverplichting” heeft om zuinig met water om te gaan, zo schrijft NRC. Ook stuurde de provincie op een “zo laag mogelijk energie- en waterverbruik”.

Lastig protesteren

Zo laag mogelijk, zo min mogelijk, een inspanningsverplichting om zuinig te zijn; wat betekenen dat soort zuinigheidsclaims, als stroomverbruik de grondstof van je product is, zoals bij een datacenter? De eisen gaan niet verder dan voorkomen dat er ‘onnodig’ energie of water wordt verbruikt, om verspilling te voorkomen. Er is dus geen algemeen maximum. Zo wordt een datacenter weliswaar efficiënt, maar blijft het vanwege de omvang en de dichtheid van het energieverbruik een enorm beroep doen op publieke voorzieningen – en daar is binnen de milieuvergunning lastig tegen te protesteren.

Op eerdere inspraakmomenten, zoals bij de afwijkingsvergunning, was belangrijke informatie over het stroom- en waterverbruik van het datacenter nog niet bekend. Dat is waarom de democratische instrumenten nu tekortschieten, meent Fossielvrij-actievoerder Sellies: “Toen er werd besloten dat het datacenter van Equinix hier mag komen, was het niet duidelijk wat de impact zou worden. Dat is pas nu, maar ja; nu zijn veel vergunningen al vergeven. Dat werkt niet.”

In januari beslist de omgevingsdienst of de milieuvergunning definitief toegekend wordt, of dat Equinix op basis van de zienswijzen van de burgers terug naar de tekentafel moet. Er is inmiddels een motie in de Provinciale Staten van Noord-Holland aangenomen waarin de Gedeputeerde Staten worden verzocht om wél een maximum voor waterverbruik door datacenters in te stellen, wat zou kunnen betekenen dat het datacenter in Zuidoost een stuk minder water gaat verbruiken dan gepland.

Actievoerder Dylan Bakker spreekt de demonstranten in Sloterdijk daarom alvast bemoedigend toe: “Laat ze maar komen met hun miljarden. Wij hebben de mensen!” Fossielvrij NL-campaigner Pieter Sellies vult aan: “Dit is pas het begin. Er zullen acties blijven volgen, sluit je aan. We zijn klaar met de macht die Big Tech in onze samenleving inneemt.”