Het nieuws over die goedkeuring werd overal opgepikt. Logisch, want de overname van Solvinity is al maandenlang onderwerp van gesprek in de Tweede Kamer en ver daarbuiten. De zorgen zijn groot: met de overname van Solvinity door het Amerikaanse Kyndryl komt DigID, de dienst die de gegevens van miljoenen Nederlandse burgers beheert, binnen het bereik van de Amerikaanse overheid. Lees: Donald J. Trump, autocraat in wording. 

Naast toezien op deugdelijke concurrentie en op specifieke sectoren, bewaakt de ACM ook de bescherming van consumenten. Burgers zijn consumenten en vice versa, maar uit het oordeel van de ACM blijkt dat de toezichthouder met een zeer beperkte blik naar zijn eigen taakopvatting kijkt. Journalisten gaan daarin mee. 

De kop van het nieuwsartikel in NRC geeft aardig weer hoe beperkt de blik op de taakopvatting van de toezichthouder is: ‘ACM keurt de overname van Solvinity goed, want die veroorzaakt geen concurrentieproblemen’. Correct, maar het gaat in deze kwestie niet over concurrentie, zo weten we al maanden. Het gaat om de veiligheid van consumenten, van vrijwel alle Nederlandse burgers.

Lege verkooppraatjes

Rob Bravenboer, de managing director van Kyndryl Nederland, liet NRC via een woordvoerder weten dat hij heel blij is met het oordeel en doet het voorkomen dat de ACM ruim heeft getoetst. Hij serveert de lezer van de kwaliteitskrant lege verkooppraatjes: ‘Kyndryl Nederland is toegewijd aan het versterken en veiliger maken van het Nederlandse digitale landschap.’ Volgens Bravenboer ‘steunt de investering lokaal talent’ en brengt die ‘talent samen met de ervaring die Kyndryl meebrengt omdat het bedrijf mondiaal actief is’.

Dat de ACM consumenten dient te beschermen, staat vast. ‘We beschermen consumentenrechten en treden op tegen bedrijven die deze rechten schenden. We maken ons sterk voor consumenten die hun recht kennen en er zo nodig voor opkomen,’ schrijft de toezichthouder op zijn website. De ACM is zich tegelijkertijd goed bewust van de huidige geopolitieke situatie. ‘Er [is] sprake van een veranderende maatschappelijke en geopolitieke context waarin publieke afnemers meer waarde hechten aan soevereiniteit en continuïteit van de dienstverlening in de keuze voor een aanbieder,’ stelt de toezichthouder in de samenvatting van zijn besluit.

Meer dan ooit heeft de Nederlandse consument bescherming nodig. De Amerikaanse onderneming Kyndryl is een potentiële speelbal van de belangrijkste man in het Witte Huis; hij kan de rechten van Nederlandse consumenten op ongekende wijze schenden zodra de overname van Solvinity zijn beslag heeft gekregen. De ACM laat echter na de rol te pakken die zij op grond van haar mandaat heeft. Sterker: de toezichthouder creëert een reusachtig potentieel conflict of interest. Want stel dat de gegevens van Nederlanders straks in handen van de Amerikaanse overheid vallen: de problemen die dat veroorzaakt, moet de ACM vervolgens toetsen – maar die moeilijkheden heeft ze dan zelf willens en wetens laten ontstaan.

Het recht van de sterkste

Voor dit alles is het bestuur van de toezichthouder verantwoordelijk. Martijn Snoep is sinds 2018 de hoogste baas van de ACM en ik hoorde hem in september nog bij het jaarlijkse Prinsjesdagontbijt in het Amsterdamse debatcentrum De Balie spreken. Blijkens zijn toespraak is hij zich zeer goed bewust van het grote gevaar dat de Verenigde Staten nu vormt: ‘De regering Trump laat er geen misverstand over bestaan: de decennialang gekoesterde regels en geschillenbeslechting van de Wereldhandelsorganisatie zijn irrelevant geworden. Het is het recht van de economisch en militair sterkste dat telt.’

En: ‘Het is als land, toezichthouder of Nederlands bedrijf moeilijk om je te verdedigen tegen iemand die besluit om niet langer volgens de afgesproken spelregels te spelen,’ zei Snoep. ‘Het is alsof tijdens een voetbalwedstrijd één van de teams besluit de bal gewoon met de hand vast te pakken en zich niets aan te trekken van een boos fluitende en kaarttrekkende scheidsrechter. Wat doe je dan als het andere team? Stug doorspelen volgens de regels? Weglopen van het veld of – een andere optie – zelf ook de bal vastpakken? Je hebt een keuze.’

Snoep betoogde dat we 'niet willoos langs de zijlijn’ hoeven te staan. ‘Er liggen echt keuzes voor. Laten we die dan ook gezamenlijk maken.’ Die keuze had de ACM ook. De toezichthouder had de bal zelf kunnen, nee, moeten oppakken, maar liet dat na. 

De ACM kan niet leunen op een sterk track record waar het Big Tech betreft, zo bleek onder andere uit deze zaak tegen Meta. In juli 2024 sprak de ACM het Big Tech-bedrijf aan op schending van consumentenwetgeving, maar sindsdien is er niets gebeurd, terwijl Meta de wet blijft schenden. Eind vorig jaar stelde de rechtbank in Amsterdam de digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom in het gelijk in een zaak die de stichting tegen Meta had aangespannen. Wie verwacht dat de toezichthouder, die extra budget heeft gekregen om de Digital Services Act (DSA) te handhaven, vervolgens inspringt en daadwerkelijk gaat handhaven, heeft het mis.

Nu schuift de ACM de hete aardappel door naar het Bureau Toetsing Investeringen (BTI), die moet besluiten of de overname van Solvinity goedkeuring kan krijgen. Daarmee laat de toezichthouder zien dat hij niet geschikt is om de moeilijke beslissingen te nemen die deze tijd helaas met zich meebrengt. Zodoende verklaart de ACM zichzelf failliet.

 

Eric Smit

Voorzitter stichting The Firewall