Alles en iedereen begluurd

Als Meta’s AI-bril niet wordt verboden, is het hek van de dam. Big Tech staat te trappelen om allerhande gluurgadgets op de markt te brengen. Een blik op de businesscases van Meta en EssilorLuxottica en de tsunami aan spyware die aanzwelt en onze democratie ondermijnt.

Openingsbeeld
Foto Unsplash

Mannen die stiekem foto’s van borsten en billen (‘creepshots’) maken van vrouwen en meisjes op straat. Mannen die deze foto’s vervolgens liken in een appgroep en voorzien van seksistisch commentaar. Het zorgde voor grote ophef vorige week, toen KRO-NCRV’s Pointer onthulde dat een grote groep mannen uit de Achterhoek duizenden beelden had gedeeld van nietsvermoedende vrouwen die aan het hardlopen waren of in bikini op het strand lagen. Maar het is nog niets vergeleken bij wat ons te wachten staat als de Meta-bril niet verboden wordt.

Op 26 november dient het kort geding waarin The Firewall samen met Offlimits en de Consumentenbond eist dat Meta en EssilorLuxottica hun gluurbrillen van de markt halen. Als deze brillen niet worden verboden, dan krijgen Meta en andere grote techspelers vrij spel om een infrastructuur aan te leggen voor vergaande surveillance die onze democratie ondermijnt. 

De camerabril is de opmaat naar een surveillancestaat

Daar zijn ze al druk mee bezig: achter de schermen van Silicon Valley is een samenleving in de maak waarin bedrijven en overheden op grote schaal gegevens van ons allemaal kunnen verzamelen en analyseren, zonder dat we dat doorhebben en zonder dat we hierop controle kunnen uitoefenen. De camerabril is slechts de opmaat hiervan.

Onrechtmatig ontwerp

Met de camerabril betreedt Meta een terrein waarop handhaving alleen niet meer afdoende is. Het standpunt van Offlimits en The Firewall is dat het ontwerp van de AI-bril in de kern onrechtmatig is. Het is geen gewone camera, het is spyware. De camera zit verstopt in een gewoon gebruiksvoorwerp dat niet kan worden herkend als een camera. De gebruiker wordt uitgenodigd om heimelijk te filmen, ook al is er officieel een signalerend ledlampje dat begint te knipperen zodra je begint met filmen. Dat kan immers vrij eenvoudig worden afgeplakt.

Daarnaast staat het apparaatje in contact met de Meta-cloud en verstuurt het onophoudelijk data die de gebruiker verzamelt. Zonder dat mensen het weten, worden dus persoonlijke gegevens mogelijk opgeslagen en middels AI geïnterpreteerd. “Op álle onderdelen gaat het mis bij de verwerking van persoonsgegevens die Meta via de Meta-bril binnenhaalt, voor zover er geen toestemming daarvoor is van de mensen die in beeld zijn,” stelt The Firewall samen met Offlimits in hun dagvaarding. De rechter zal daar uitspraak over doen, maar intussen staat het al jaren vast dat Meta zich weinig van privacywetgeving aantrekt.

Er bestaat geen serieuze drempel voor Meta om schadelijke vormen van dataverzameling en algoritmes op haar platforms te voorkomen. Integendeel: wanneer het bedrijf bekend is met schadelijke effecten van hun diensten, dan doet het er alles aan om die te verhullen.

Meta doet er alles aan om schadelijke effecten van hun platforms te verhullen

Dat bleek onder andere in september 2021 toen The Wall Street Journal onthulde dat het bedrijf precies wist hoe toxisch zijn algoritmes voor minderjarige meisjes op Instagram waren, zonder daar iets aan te doen. “32 procent van de tienermeisjes gaf aan dat Instagram ervoor zorgde dat ze zich nog slechter voelden als ze zich al niet goed voelden over hun lichaam,” wees een intern onderzoek van Meta uit. Meta, toen nog Facebook, ontkende dat de algoritmes meisjes opzettelijk naar schadelijke content leidden en bleek na een slepende zaak nalatig in het nemen van maatregelen om de negatieve impact te voorkomen.

Teenage girl reading text message, holding bottle with a drink Foto ANP

Ook Meta’s omgang met privacy heeft het bedrijf al miljarden gekost. Zo legde de Ierse toezichthouder het moederbedrijf van Facebook en Instagram in 2023 en 2024 voor ruim 1,5 miljard euro aan boetes op; daartegen loopt nog beroep. In de Verenigde Staten legde een rechter Meta vorige maand een boete van 25 miljard dollar op wegens het misleiden van gebruikers over hun privacy – een uitspraak die het bedrijf eveneens wil aanvechten. De juridische risico’s zijn inmiddels een vaste kostenpost op de balans van Meta, die ook worden meegenomen in de financiële vooruitzichten. Bij de presentatie van de derdekwartaalcijfers verhoogde het bedrijf de kostenraming voor heel 2026 van 175 naar 179 miljard dollar, inclusief ingecalculeerde kosten voor “legal and regulatory matters”.

Eerder al bleek dat Meta winst boven privacy stelt. In een zaak die in 2019 voor een recordbedrag van 5 miljard dollar werd geschikt, stelde toezichthouder FTC dat het bedrijf een privacybeschikking uit 2012 zou hebben geschonden: onder meer door zo’n 60 miljoen gebruikers voor te houden dat ze gezichtsherkenning zelf konden aanzetten terwijl die standaard aan stond, maar ook door de privacyregels minder streng te handhaven bij lucratieve app-ontwikkelaars. Met andere woorden: als er goed geld te verdienen valt, zijn de privacybeloften van Meta weinig waard.

De poortwachter tot ons digitale leven

En goed geld lijkt er te verdienen. Kijken we naar de investeringen die Meta nu al in de bril heeft gedaan, dan blijkt de commerciële inzet groot. In juli 2025 werd bekend dat Meta voor naar schatting drie miljard euro een belang van bijna 3 procent in EssilorLuxottica heeft genomen. Na dat nieuws steeg de aandelenkoers met 5,4 procent tot 252 euro, waarmee het op dat moment de grootste stijger in de Europese STOXX 60-index was. Met de deelname verbindt Meta zich ook financieel aan de Italiaanse brillenfabrikant die de hardware voor haar technologie levert. Andersom gaf de ceo van EssilorLuxottica, Francesco Milleri, aan zeer te hechten aan de alliantie met Meta. Tegen persbureau Bloomberg zei hij in oktober 2025 dat hij zijn bedrijf wil positioneren als “wereldwijde marktleider in de opkomende categorie van AI-brillen.” Hij ziet de AI-bril als “de volgende hit op techgebied” die de smartphone weleens zou kunnen vervangen.

De AI-bril is “de volgende hit” op techgebied die de smartphone weleens zou kunnen vervangen

De samenwerking past in een bredere ambitie: Meta wil niet alleen meer apps en diensten leveren, maar ook meer zeggenschap over de apparaten waarop mensen deze gebruiken. In een statement op de website van Meta schreef Zuckerberg in juli 2024 dat het “een vormende ervaring” was geweest “om diensten te bouwen binnen de grenzen van Apple”. Hij hekelde de heffingen, regels en geblokkeerde innovaties van het bedrijf. Het is duidelijk dat hij met deze nieuwe generatie technologie minder afhankelijk wil zijn van zijn concurrent.

De combinatie van eigen AI, eigen software en een belang in de hardwarepartner die de brillen ontwikkelt, stelt Meta in staat om zelf een kanaal tot het digitale leven te worden. Zo zal het niet meer alleen een app op andermans apparaat leveren, maar ook meer zeggenschap krijgen over die apparaten. Meta omschrijft haar ambitie zelf als het bouwen van een volgend platform: een ecosysteem waar apparaten, ervaringen en technologieën nauw verweven zijn. Oftewel: Zuckerberg wil de poortwachter worden tot ons digitale leven.

Amsterdam, Netherlands, 01/09/2026 | ILLUSTRATIVE – A man walks through the city center wearing smart glasses from Ray-Ban and Meta, illustrating concerns about the covert recording of women and the consequences for their privacy and sense of safety. Photo: Joris van Gennip Man draagt een Meta-bril in de tram in Amsterdam
Foto: Joris van Gennip/ANP

Dit platform is voor Meta des te belangrijker aangezien het bedrijf een inhaalslag heeft moeten maken in de race om AI. Bij de introductie in april 2025 bleef haar eerste AI-model Llama 4 Maverick achter bij de krachtigere modellen van Anthropic, OpenAI en Google. Inmiddels zet Meta vol in op Muse, een persoonlijke AI-agent die vragen kan beantwoorden en taken kan uitvoeren. De brillen dienen als vehikel om Muse naar de consument te brengen. Hiermee gaat de strijd niet meer alleen om wie de beste AI bouwt, maar ook wiens assistent mensen de hele dag bij zich hebben.

De bril als noodzaak

Hoeveel Meta daarvoor overheeft, blijkt uit de cijfers van Reality Labs, de divisie waarin onder meer de AI-brillen zijn ondergebracht. Sinds eind 2020 heeft de afdeling volgens analisten ongeveer 88 miljard dollar aan operationele verliezen opgestapeld, tegenover in totaal circa 11,8 miljard dollar omzet. Ook de recentste kwartaalcijfers laten een grote kloof zien: in het derde kwartaal van 2026 boekte Reality Labs 443 miljoen dollar omzet en 4,13 miljard dollar operationeel verlies.

Ondanks de verliezen zet Meta vol in op de brillen. In januari berichtte Bloomberg dat Meta en EssilorLuxottica overwogen hun jaarlijkse productiecapaciteit tegen eind dit jaar te verdubbelen tot 20 miljoen brillen. Als de vraag het toeliet, zou die capaciteit zelfs tot boven de 30 miljoen kunnen groeien. Inmiddels groeit de verkoop minder hard: volgens EssilorLuxottica nam de verkoop van slimme brillen in het derde kwartaal met 20 procent toe ten opzichte van een jaar eerder, tegenover bijna 100 procent groei in het tweede kwartaal. Voor 2027 verwacht Meta nog steeds 15 miljard dollar verlies in Reality Labs, maar de investeringen in de brillen en opschaling gaan niettemin door.

Het laat zien dat de koers voor Meta onlosmakelijk is verbonden met de AI-brillen die het gedroomde ecosysteem mogelijk moeten maken. Dit is ook de verwachting die Zuckerberg bij investeerders heeft gewekt: in een gesprek met analisten en beleggers zei hij vorig jaar dat wie in de toekomst geen AI-bril of andere toegang tot AI heeft volgens hem op een aanzienlijke cognitieve achterstand komt te staan. Oftewel: in het gedroomde universum van Mark Zuckerberg is de bril niet zomaar een leuk accessoire om te hebben, maar een toekomstige noodzaak.

Dat is ook de boodschap waarmee Meta de bril aan de consument lijkt te slijten. Wie (nog) een account heeft op Instagram of Facebook, kan waarschijnlijk niet om de advertenties van de slimme Ray-Ban of Oakley heen. Rond het Filmfestival van Cannes vorig jaar liet het bedrijf zogenoemde ‘creators’ rondlopen om met Meta-brillen verslag te doen van de rode loper, interviews en momenten achter de schermen. De beelden werden volop gedeeld op Instagram en via Threads. Meta omschreef de bril daarbij als stijlvol, handsfree en ontworpen om je “in het moment” te houden. Het is een beproefde marketingtechniek om een product zowel gewild te maken als te normaliseren. Meta stelt niet de camera centraal, maar het aantrekkelijke leven dat je ermee kunt vastleggen en beleven.

Marktleider

Meta heeft geen boodschap aan ethische en democratische principes, en daar komt het vooralsnog mee weg. Al groeit de weerstand. Terwijl wij onze procedure zijn gestart, zijn Kamerleden en anderen her en der in opstand gekomen tegen de camerabrillen van Meta en EssilorLuxottica. Zo heeft CDA-Kamerlid Jantine Zwinkels op 9 november een motie ingediend waarin ze bezwaar maakt tegen de intimiderende werking van “camerabrillen en stalkerware” die “het steeds eenvoudiger maken om mensen heimelijk te filmen, af te luisteren of te volgen” en verzoekt ze de regering om in Europees verband te onderzoeken of aanvullende producteisen of productverboden mogelijk zijn. Ze verwijst hierbij naar Duitsland, waar al beperkingen gelden voor dergelijke apparaten. Eerder al werd de motie Kathmann c.s. aangenomen waarin PRO-Kamerlid Barbara Kathmann ook aandrong op het verbieden van de camerabrillen.

Nederland, Den Haag, 24 sept. 2026
  Debat over camerabrillen,
   Barbara Kathmann PRO kamerlid
  tijdens debat in de Tweede Kamer
 De Tweede Kamer wil een duidelijker verbod op camerabrillen en dat verbod moet in nog meer situaties gelden dan nu al het geval is.  
  PETER HILZ / ANP PRO-kamerlid Barbara Kathmann tijdens een debat in de Tweede Kamer over de camerabrillen, 24 september 2026.
Foto: Peter Hilz/ANP

In Noorwegen is de regering van plan een tijdelijk verbod van de bril op publieke plekken in te stellen, en rechtbanken in het Verenigd Koninkrijk hebben de Meta-bril verboden in de rechtszaal. In Nederland kwam de Autoriteit Persoonsgegevens afgelopen donderdag met een advies aan consumenten om de brillen niet te kopen, vanwege ernstige risico’s voor gebruikers en omstanders. Zo komen steeds meer overheden en instanties wereldwijd met bepalingen die de bril moeten weren of aan banden moeten leggen.

Ondertussen gaan ze echter als warme broodjes over de toonbank. EssilorLuxottica zette, ondanks een verkoop die minder hard ging dan verwacht, nog steeds 1,26 miljard euro om in de eerste negen maanden van dit jaar met onder andere brillen die het in samenwerking met Meta aanbiedt. In 2025 verkochten zij meer dan 7 miljoen AI-brillen. Op dit moment zijn zij de dominante spelers, met een door analisten geschat wereldwijd marktaandeel van tussen de 70 en 85 procent. In april meldde Meta dat het aantal dagelijkse actieve gebruikers van de brillen jaar op jaar verdrievoudigt (uitgaande van introductiejaar 2021).

Brillen zijn allang niet meer de enige gluuraccessoires waar Big Tech een goudmijn in heeft ontdekt

Andere techbedrijven zitten evenmin stil. Ze ontwikkelen, verkopen of kondigden al brillen aan: Google en Samsung komen in december samen met Warby Parker met een AI-bril, waar Google vorig jaar 150 miljoen dollar voor reserveerde. Snapchat lanceert Specs, Apple komt met een slimme bril gestuurd door Siri, en het Chinese Alibaba verkoopt sinds oktober de QWEN N1.

Stortvloed aan gluurgadgets

En brillen zijn allang niet meer de enige gluuraccessoires waar Big Tech een goudmijn in heeft ontdekt. Zonder ingrijpen van overheden of rechters staat ons een stortvloed te wachten van vergelijkbare AI-accessoires die een camera en/of microfoon in het hippe design verstoppen.

Het bedrijf Plaud, dat sinds 2021 bestaat, levert een soort dikke pinpas waarmee je gesprekken opneemt. “Maak oogcontact, geen aantekeningen!” Zo luidt de belofte van deze ‘AI-notetaker’. Het bedrijf gaat bovendien prat op een groot opnamebereik: “Leg gesprekken op een afstand van wel vijf meter vast.”

Vergelijkbaar met de Plaud is Amazons Bee Eclipse: een plat kaartje dat je met een magneetje vastklikt aan je smartphone. De Bee Frontier van Amazon is eveneens een draagbare gespreksrecorder, maar kan worden gedragen als polsband of aan je kleding worden bevestigd.

Friend is een draagbare hanger voor om je nek, die volgens de fabrikant voortdurend meeluistert en je gezelschap houdt. Meta heeft een vergelijkbaar ontwerp aangekondigd dat eind dit jaar wordt gelanceerd: de Muse Charm, die om je nek past of aan je sleutelbos en niet alleen meeluistert, maar ook taken uitvoert zoals reserveringen maken en je inbox opschonen.

Begin deze maand presenteerden Snap en Meta alweer de volgende generatie van hun brillen. Die zijn voorzien van virtual en zogeheten augmented reality: toegevoegde beelden bovenop wat je voor je ogen ziet. Het zijn projecties via de brillenglazen, waardoor je voor het populaire spel Pokemon Go je smartphone niet meer nodig hebt. Denk ook aan routeaanwijzingen in het straatbeeld en extra, virtuele reclames op winkelpanden, net zoals we gewend zijn bij voetbalwedstrijden op tv.

Nieuwe generatie wearables

En het blijft niet bij microfoons van pinpasformaat, VR-brillen of polsbanden. Analisten verwachten dat OpenAI, de maker van ChatGPT, in 2027 met een schermloze AI-speaker voor consumenten komt. Die wordt ontworpen door Jony Ive, jarenlang het hoofd design bij Apple. Zijn designstartup, io, werd in 2025 door OpenAI overgenomen voor 6,5 miljard dollar. Over de uiteindelijke verschijningsvorm van het aanstaande OpenAI-gadget wordt veel gespeculeerd. Het zou om de nek worden gedragen, in de oren of als een soort pen te gebruiken zijn. Vermoedelijk wordt alles aangedreven via de stem van de drager, middels spraakherkenning.

Bestaande wearables zijn inmiddels ook uitgerust met onzichtbare luistertechnologie. Voor iPhones en AirPods is er een optie ‘Live luisteren’, die je helpt “een gesprek te horen in een luidruchtige omgeving of te horen wat iemand aan de andere kant van de kamer zegt.” Voor de nieuwste Apple Watch (Apple Watch Serie 12) presenteerde Apple afgelopen september AI-toepassingen die de microfoon gebruiken. De functie Siri Recap maakt de hele dag door “op de achtergrond” aantekeningen en Live Rewind kan vijftien seconden van een gesprek samenvatten via een teksttranscriptie.

Hiermee doemt een nieuwe generatie wearables op die onze digitale toegang uitbreiden naar alledaagse accessoires, en ongemerkt vastleggen wat er in onze omgeving gebeurt. Met hun microfoons, wifi-connectiviteit en GPS registreren de apparaatjes locatiegegevens, ontmoetingen en spraak: niet alleen die van de gebruiker, maar ook die van onwetende omstanders. Ze worden aangeprezen met de belofte van gemak, controle en nog meer ruimte om van het leven te genieten. Je handen vrij, je herinneringen moeiteloos vastgelegd, nooit meer iets vergeten.

De wereldwijde markt voor Er bestaat geen eenduidige definitie van het begrip 'wearable technologie'. Sommige onderzoeken rekenen alleen smartwatches en fitnesstrackers mee. Andere nemen ook draadloze oordopjes, slimme brillen, medische wearables en slimme kleding op. Ook aanbieders hanteren de definities losjes in investeringsoverzichten en kwartaalcijfers. Daardoor lopen de marktramingen behoorlijk uiteen.
Zo komt Grand View Research voor Europa op 23,5 mld dollar in 2025, terwijl Ken Research voor een beperktere marktdefinitie 13,2 mld dollar noemt. Andere onderzoeken komen zelfs aanzienlijk hoger uit doordat ze meer productgroepen meetellen.
, waaronder AI-brillen, werd voor 2025 geschat op zo’n 86,8 miljard dollar, laat ING-analist Dirk Mulder weten. Voor Europa, goed voor zo’n 27% van de markt, komt dat neer op 23,2 miljard dollar. Analisten van Grand View Research verwachten een jaarlijkse groei van 12,8 procent tot 2033. De verwachte omzet komt dan voor Europa uit op ruim 60,9 miljard dollar. Dit groeipercentage is volgens techanalisten van Counterpoint inmiddels zelfs te laag. Zij constateren dat de wereldwijde leveringen van AI-brillen in de eerste helft van 2026 met 263 procent zijn gestegen ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar.

Honger naar data

In advertenties voor wearables worden termen als ‘discreet’, ‘elegant’, ‘quiet luxury’ en ‘onopvallend’ veelvuldig gebruikt. De technologie wordt met opzet onzichtbaar gemaakt: consumenten kopen liever een ‘slim’ sieraad dan een computer voor op hun neus. Dat de aanwezigheid en werking van camera’s en microfoons moeilijk op te merken is, daar is Big Tech veel aan gelegen. Want wat de fabrikanten er niet bij vertellen, is waar de stijlvol ogende apparaatjes ook – of eigenlijk – voor zijn bedoeld: om de niet-aflatende honger naar data te stillen, die met de komst van AI alleen maar nog groter is geworden. Nieuwe modellen hebben nog meer, en andere data nodig: die van onze omgeving, de fysieke wereld.

De opkomst van AI geeft de honger naar data een nieuwe dimensie

Voor advertentiegedreven techbedrijven als Google en Meta is kennis over ons gedrag een belangrijke bron van inkomsten. Die kennis verkopen ze aan bedrijven die daardoor gerichter kunnen adverteren. Wat we online zoeken, bekijken en aanklikken, is nu al grondstof voor het afleiden van onze interesses, voorkeuren en vermoedelijke gedrag.

De opkomst van AI geeft die honger naar gegevens een nieuwe dimensie. Data zijn niet meer alleen bruikbaar om een zo gedetailleerd mogelijk profiel van ons te maken zodat bedrijven ons gericht advertenties kunnen tonen. Ze zijn nu ook nodig om AI-modellen te trainen en nieuwe diensten te ontwikkelen. De Amerikaanse toezichthouder FTC waarschuwde al dat deze voortdurende behoefte aan trainingsdata op gespannen voet staat met de privacyverplichtingen van AI-bedrijven.

Oud-CIA-agent Michael Stokes legde eerder aan CNBC uit waar het gevaar zit: “Vroeger kon het verzamelen van inlichtingen duizenden uren werk vergen om informatie over een persoon te verzamelen, te ordenen en te analyseren, maar dankzij AI zijn die kosten drastisch gedaald. AI automatiseert dat proces steeds verder, waardoor het goedkoper en eenvoudiger wordt om bruikbare informatie te halen uit gegevens die wellicht terloops zijn verzameld.”

Meta CEO and Chairman Mark Zuckerberg arrives at Los Angeles Superior Court ahead of the social media trial tasked to determine whether social media giants deliberately designed their platforms to be addictive to children, in Los Angeles, on February 18, 2026. Zuckerberg is scheduled to testify Wednesday. 
Patrick T. Fallon / AFP Meta-CEO Mark Zuckerberg arriveert bij de rechtbank in Los Angeles, geflankeerd door twee teamleden die beiden een AI-bril dragen
Foto Patrick T. Fallon/ANP

Met de komst van allerlei soorten gluurgadgets wordt deze spanning nog groter. Niet alleen ons gedrag op een scherm, maar ook gesprekken en beelden van onze omgeving worden toegankelijk voor digitale verwerking. Zo onthulde het Zweedse dagblad Svenska Dagbladet al dat de “wellicht terloops verzamelde gegevens” kunnen bestaan uit toiletbezoek, gevoelige gesprekken of zichtbare bankpassen. Allemaal data van mensen die het apparaat niet hebben gekocht, niet voor deze functies hebben gekozen en misschien niet eens merken dat ze worden opgenomen.

Meta’s minachting

Zoals eerder op The Firewall werd beschreven, werpt de nieuwe generatie wearables hiermee een heel nieuwe vraag op: hoe zit het met de privacy en controle van de niet-gebruikers, de mensen die (bewust of onbewust, maar zonder toestemming) worden gefilmd en opgenomen? Nog even los van de vraag in hoeverre techbedrijven hun privacybeloften nakomen: deze gelden alleen voor de consument en de gebruiker van het apparaat. Ze houden geen rekening met omstanders die ermee in contact komen, en het feit dat zij zich hier niet voor kunnen afmelden. In de EU is dit verboden volgens artikel 6 van de AVG – daarom zijn we met Offlimits een kort geding gestart om de Meta-bril van de markt te halen.

Op dit moment mogen de spywearables gewoon de markt op. Daarmee vormen ze een serieuze aantasting van onze democratische rechten op privacy, demonstratierecht, meningsuiting en vereniging.

Het zijn issues waar Big Tech zich niet om bekommert. Eerder dit jaar toonde Zuckerberg al hoezeer hij lak heeft aan democratische instituties: met zijn complete team liep hij de rechtszaal van Los Angeles binnen met een camerabril op de neus, terwijl de rechter had gewaarschuwd dat filmen niet was toegestaan en werd opgevat als minachting voor het Hof. Het is tekenend voor de mentaliteit van Meta.

Volgens The Firewall moet de bril worden verboden, anders zal de golf van AI-gestuurde gluurgadgets onze vrije samenleving veranderen in een surveillancestaat en zullen we betalen met onze democratie. Zoals de European Data Protection Supervisor Wojciech Wiewiórowski onlangs zei bij een conferentie in Den Haag: “There is no democracy without the protection of privacy.”

Deel dit artikel